Stefan Kozłowski (1928 - 2007)


Profesor doktor habilitowany inżynier Stefan Kozłowski herbu Jastrzębiec, wybitny geolog i ekolog, który przez ponad pół wieku współtworzył i przez wiele lat kierował rozpoznaniem złóż surowców skalnych, ochroną zabytków przyrody nieożywionej oraz optymalizacją gospodarki środowiskiem przyrodniczym; wielce zasłużony autor, redaktor i współredaktor podręczników (np. Kozłowski 1986, Kozłowski 1993, 1998), regionalnych monografii surowców mineralnych, Jaskini Niedźwiedziej (Jahn i in. 1989) i Masywu Śnieżnika (Jahn i in. 1996), zmarł w Krynicy 17 września 2007 roku w wieku 79 lat. Zmarł nagle na mównicy kończąc wprowadzający wykład "Ograniczenia budownictwa na terenach cennych przyrodniczo" podczas konferencji naukowej "Problemy budownictwa na terenach ekologicznie cennych" zorganizowanej przez Komitet Inżynierii Lądowej i Wodnej PAN, Komitet Nauki Polskiego Związku Inżynierów i Techników Budownictwa oraz Politechnikę Białostocką. Poprzednio 30 sierpnia b. r. zabierał głos na 78 Zjeździe Polskiego Towarzystwa Geologicznego w Lublinie, jak zwykle błyskotliwie i kulturalnie, choć krytycznie. W dniu śmierci wygłaszał referat, w którym apelował o zgodną współpracę budowniczych i ekologów, bez zacietrzewienia i politycznych rozgrywek, lecz z wzajemnym zrozumieniem celów i potrzeb obu stron dla dobra kraju i przyszłych pokoleń. Właśnie przykładem takiej współpracy jest uratowanie i udostępnienie społeczeństwu najpiękniejszej jaskini naszego kraju - Jaskini Niedźwiedziej w Kletnie, w czym wielkie zasługi ma ś. p. Profesor Stefan Kozłowski jako ówczesny Przewodniczący Komisji Ochrony Przyrody Nieożywionej Państwowej Rady Ochrony Przyrody i Kierownik Zakładu Złóż Surowców Skalnych w (obecnie Państwowym) Instytucie Geologicznym CUG. Dziś to Jego przesłanie powinno nam wskazywać poczynania w badaniach i ochronie środowiska.


Stefan Kozłowski urodził się 5 stycznia 1928 we Lwowie jako starszy syn Jadwigi z Postępskich i Tomasza Kozłowskich. Ojciec był posłem BBWR w latach 30-tych, stryj Leon był prof. archeologii UJK we Lwowie i premierem RP w latach 1934- 35. Na ukształtowanie osobowości Stefana Kozłowskiego ogromny wpływ miała ta tradycja rodzinna pracy naukowej i społecznej dla dobra ojczyzny. Po wojnie rodzina Kozłowskich osiadła w Krakowie, gdzie Stefan zdał maturę w Gimnazjum im. T. Kościuszki i rozpoczął studia na Wydziale Geologiczno-Mierniczym AG., gdzie już w r. 1948 został asystentem prof. W. Goetla. W roku 1952 przeszedł do pracy w nowo utworzonym Biurze Projektów Przemysłu Materiałów Wiążących, a następnie do Przedsiębiorstwa Geologicznego Surowców Skalnych w Krakowie, skąd po doktoracie obronionym na AGH u prof. W. Goetla w r. 1962, przeniósł się do Warszawy, gdzie powołano Go na kierownika Zakładu Złóż Surowców Skalnych Instytutu Geologicznego CUG (1962-1983). W instytucie tym habilitował się w r. 1969 i awansował na docenta, profesora nadzwyczajnego (1976) i zwyczajnego (1983). W latach 1990-96 wykładał w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Opolu, w r. 1996 został kierownikiem Katedry Ochrony Środowiska KUL w Lublinie, a w ostatnich latach wykładał i pełnił funkcję dziekana Wydziału Ekologii w Wyższej Szkole Ekologii i Zarządzania w Warszawie. Jednocześnie bardzo wiele wysiłku wkładał w prace kolegialnych organów nauki i ochrony środowiska, był wieloletnim członkiem i w latach 1990-2006 przewodniczącym Komitetu "Człowiek i Środowisko" przy Prezydium PAN, członkiem Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN, Komitetu Prognoz "Polska w XXI Wieku" PAN i Komitetu Gospodarki Surowcami Mineralnymi PAN.

Jako członek Komitetu Obywatelskiego przy przewodniczącym NSZZ "Solidarność" Lechu Wałęsie pełnił funkcję współprzewodniczącego ze strony Solidarności Podstolika Ekologicznego podczas obrad Okrągłego Stołu, został wybrany posłem na Sejm IX Kadencji i przewodniczącym Komisji Ochrony Środowiska Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego, w latach 1991-1992 pełnił urząd Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, a później był doradcą prezydenta Lecha Wałęsy do spraw ekologii i ochrony środowiska.

W latach 50. intensywnie uprawiał taternictwo, wspinał się z najlepszymi, m. in. z Janem Długoszem, robiąc nowe drogi i pierwsze przejścia zimowe w Tatrach. Uczestniczył też w pierwszej powojennej polskiej wyprawie na Kaukaz w r. 1956, dopóki nie wyeliminowała Go poważna kontuzja kolana w lawinie z Koziego Wierchu. Pisywał też o tym w "Taterniku". Nazwisko profesora Stefana Kozłowskiego jest utrwalone w nauce nie tylko jako autora i redaktora licznych publikacji naukowych i popularnonaukowych (ponad 300 pozycji, w tym kilkunastu książek z zakresu geologii i ekorozwoju), lecz także w postaci wielu rezerwatów, parków krajobrazowych i parków narodowych naszego kraju, dla których opracowywał projekty utworzenia i ekspertyzy ochrony, a przez pewien czas decyzje o ich utworzeniu. Warto podkreślić, że wśród Jego publikacji pierwszą jest notatka o nowej jaskini odkrytej podczas eksploatacji marmurów w kamieniołomie "Biała Marianna" na Krzyżniku (Kozłowski 1952).

Wybrana bibliografia
Jahn A., Kozłowski S., Pulina M. (red.), 1996: Masyw Śnieżnika - zmiany w środowisku Przyrodniczym. Wyd. PAE, Warszawa, ss. 319.
Jahn A., Kozłowski S., Wiszniowska T., (red.) 1989: Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie. Badania i udostępnianie. Ossolineum, Wrocław, ss. 367.
Kozłowski S., 1952: Grota naciekowa w Stroniu Śląskim. Chrońmy Przyrodę Ojczystą. 8,6:50-51.
Kozłowski S., 1986: Surowce skalne Polski. Wyd. Geol., Warszawa, ss. 538.
Kozłowski S., 1993: Interdyscyplinarne podstawy ochrony środowiska przyrodniczego. Kompendium do nauczania i studiowania. Ossolineum, Wrocław, ss. 240.
Kozłowski S., 1998: Ekologiczne problemy przyszłości świata i Polski. Wyd. Elipsa, Warszawa, ss. 195.

Jerzy Głazek