Andrzej Radomski (1929 - 2007)


Profesor Andrzej Radomski zmarł w Krakowie 27 kwietnia 2007 r. po długiej i ciężkiej chorobie. Był wybitnym geologiem, speleologiem i grotołazem zasłużonym dla poznania jaskiń i sedymentologii fliszu. Odszedł, tak jak żył i pracował cicho i spokojnie, bez rozgłosu i nekrologów w gazetach ogólnopolskich.

Andrzej Radomski urodził się w Toruniu 13 lipca 1929. Po wysiedleniu podczas wojny zamieszkał w Gorlicach, gdzie w tamtejszym Liceum zdał maturę w roku 1947. W tym samym roku rozpoczął studia geologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w słynnej szkole sedymentologicznej prof. Mariana Książkiewicza, u którego zrobił magisterium w roku 1951 i rozpoczął pracę jako asystent. Całe życie zawodowe aż do emerytury w roku 1999 poświęcił Uniwersytetowi Jagiellońskiemu, gdzie uzyskał doktorat, habilitację i został profesorem.

Andrzej Radomski (zwany wśród rówieśników - grotołazów "Klominem") podczas studiów, w roku 1950 współzakładał pierwszy w Polsce krakowski Klub Grotołazów, z którym uczestniczył w wyprawach do jaskiń Tatr Polskich, a później zagranicznych i przystąpił do reaktywowanego w roku 1956 Klubu Wysokogórskiego. Andrzej był współzałożycielem Sekcji Speleologicznej Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika i uczestnikiem wielu sympozjów speleologicznych organizowanych przez tę sekcję od pierwszego w Św. Katarzynie (1963) do 30 w Bocheńcu (1996). Andrzej był znany jako utalentowany grotołaz ("małpa jaskiniowa"), przeto był ważnym uczestnikiem pionierskich wypraw eksploracyjnych do jaskiń Tatr Polskich, Słowacji (1955), Bułgarii (1956), Francji (1957) i Kuby (1961/62).

Podczas wyprawy do Francji w polskim czterosobowym zespole dokonał trawersu systemu jaskiniowego Resseau de la Dent de Crolles od P 40 (studni na płaskowyżu będącej najwyższym otworem) do Guiers Mort (najniższego punktu - otworu - dawnego wywierzyska) i po drodze uczestniczył w odkryciu nowych partii tego systemu jaskiniowego nazwanych "Réseau des Polonais". Była to wówczas trzecia pod względem głębokości jaskinia świata (- 603 m), a w latach 1944-1953 w ogóle najgłębsza z poznanych jaskiń świata, której ogólna długość pomierzonych korytarzy w roku 1985 sięgnęła 53,8 km (Courbon i Chabert 1986). Podobnie w czasie ekspedycji do jaskiń kubańskich eksplorował najgłębsze jaskinie tego kraju (Cueva Jibara - 242 m, Pozo Prieto - 225 m i Cueva Rollando - 112 m), w tej ostatniej zjechał z Władysławem Danowskim do dzwonowatej studni o głębokości 84 m z jeziorkiem na dnie, co w owym czasie, przed wynalezieniem przyrządów zaciskowych i techniki jednej liny, szczególnie podczas wychodzenia było wielkim osiągnięciem sportowym.

Przemierzając jaskinie jako geolog, Andrzej studiował nacieki z mleka wapiennego w Szczelinie Chochołowskiej (Rocznik Pol. Tow. Geologicznego 26, 2: 63-91, 1957); konkrecje cementacyjne z namulisk w Jaskini Miętusiej (Rocznik Pol. Tow. Geol. 30, 1:121-126, 1960); perły jaskiniowe z jaskiń kubańskich (Rocznik Pol. Tow. Geol. 37, 2:243-265, 1967) i geomorfologię krasową Kuby (m. in. Bulletin Acad. Polon. Sci., sér. Sci. Géol. Géogr. 11, 3:151-160, 1963; Acta Geol. Polonica, 17, 2:273-297, 1967) by wspomnieć tylko ważniejsze prace z dziedziny speleologii opublikowane wspólnie z Ryszardem Gradzińskim w latach 1957-1976. Autorzy ci w pracach o podziemnej i powierzchniowej rzeźbie krasowej Kuby postawili generalną tezę, że rozwój jaskiń znacznie bardziej zależy od „przestrzennej sytuacji masywu wapiennego” niż od klimatu, a klimat bardziej kształtuje tylko powierzchniowe formy krasowe. Myśl ta wypowiedziana w okresie panowania „klimatycznej geomorfologii” była obrazoburcza i stanowi do dziś znaczący postęp w poglądach na rozwój procesów krasowych. Zdając sobie sprawę z ważności tej idei Andrzej, w imieniu obu autorów, przedstawił skrót tych rozważań na 4 Międzynarodowym Kongresie Speleologicznym w Lubljanie (1965), gdzie z opóźnieniem został on opublikowany (Actes IV Congr. Intern Spéléologie 3:457-461, 1968).

Jednakże najważniejsze osiągnięcia naukowe prof. A. Radomskiego stanowią prace z dziedziny sedymentologii i stratygrafii formacji fliszowych Karpat, z których wymienię tylko monografię fliszu podhalańskiego (Acta Geol. Polonica, vol. 8, no. 3, s. 335-409, 1958) i pierwsze wykorzystanie nannoplanktonu wapiennego do ustalenia stratygrafii paleogeńskiego fliszu Karpat (Rocznik Pol. Tow. Geol. t. 38, z. 4, s. 545-605, 1969), czym wyprzedził o dwa lata wprowadzenie przez E. Martiniego (1971) podziału wiekowego paleogenu na podstawie tych wapiennych mikroskamieniałości.

Jednak w pamięci kilku generacji studentów nauk o Ziemi Profesor Andrzej Radomski pozostanie jako współautor pierwszego polskiego podręcznika sedymentologii (1976, 1986, który został też przetłumaczony i wydany po rosyjsku) oraz jako współautor słownika geologii dynamicznej (1985).

Jerzy Głazek